Jatšy – nałogi wó jatšowne jajko
Wót starodawna płaśi jajko ako symbol rosćenja a płodnosći. Daloko rozšyrjone jo toś teke stolěśa stare nalětne wužywanje darowanja jajow. Pśez to dejała jima njewobydleca žywjeńska móc na wobdarjonych pśejś. Pśi nałožku darjenja jatšownych jajkow změšaju se tatańske pśedstajenja wó wózroźenju pśirody na kóńcu zymy z kśesćijańskeju wěru na zasejnaroźenje. Barwjenje a rozmnoženje symbolow a pyšnjow na jajkowu škórpinu, jadno z nejstaršych ludowych wugronjenjow cłowjestwa scełego, jo pśi tom pówušyła gódnotu jajka w nalětnem nałožku a jo był we wšych casach teke z wjele wjaselim zwězane.
Serbske jatšowne jajka – Wuměłske pyšnjenja z wót stolěśow starej tradiciju
Nejstarše znate naspomnjeśe serbskich jatšownych jajkow póchada z casa wokoło 1700. Až do źinsajšnego jo pyšnjenje jatšownych jajkow kšuśe w lětnem nałogu Serbow zakokulone. Daloko rozšyrjona jo technika wóskowanja. Z pomocu wósebnje rězanych małych gusecych pjerjow ako teke z glickami nałožyju se na cyste warjone abo wudute jajka górucy wósk ako muster. Wósk šćita škódu pśed rozpušćenim barwy. Pótom se wósk pśez rozgrěśe a wutrěśe wótpórajo. Muster wustupujo něnto w swójej cełej kšasnosći. Měrna ruka pomina sebje teke škrabańsku techniku. Tam zarězuju na južo wubarwjone jajko muster ze špicnym pśedmjatom. Pśi wužrawańskej technice nadawkujoš na wubarwjone jajko z pisańskim pjerom, kótaraž barwu rozpušćijo a pótom rozglědniwje wutrějo. Pjerwjej su wužywali mězgu kisałego kała, źinsa žydku solowu kisalinu. Pśi rědkej prakticěrowanej bosěrowanej technice se barwny wósk ako pla wóskowanja na běłe abo swětło wubarwjone jajko nanosy a wóstanjo na šklicce. Tak pyšne jatšowne jajka se mjazy sobu rozdawaju, swójźbnym a pśijaśelam. Pó tradiciji chójźe źiśi jatšownicu pó kmótšojske dary a dostawaju wót swójich kmótšow 3 jaja a jatšownu gusku pósćone.
walkowanje
Wjelika woblubowanosć se teke źinsa hyšći pla źiśi walkowanje zwjaselijo. W zagroźe abo na łuce se pyšne jatšowne jajka na do togo zapołožonej, rědnej zeleznicce dołoj ruluju, pśi comž se wě do krjudowanja pśiraju, což pówušujo. Jaja, kótarež pśi tom wót dorostujucego jajka trjefiju, płaśe ako bite a wobsejźaŕ dostanjo jajo, pjenjeze abo boms. Toś ten nałog jo słužył spócetnje tejerownosći ako płodne guslowanje, kótarež jo dejał buram tak wažny tšawowy rozrost spěchowaś.