jatšowny wogeń a wóda
W Dolnej Łužycy stej jatšowny wogeń a jatšowna wóda dłymoko zakórjenjonej tradiciji, kenž du na pśedkśesćijańske nałogi slědk. Jatšowny wogeń symbolizěrujo cystu móc wognja a se we wěcej ako 100 nimsko-serbskich jsach woplěwa. Wejsańska młoźina zběra do jatš drjewo, aby jatšownicu wjelike drjewo natwarili, kótarež se wokoło połnocy zagórjuju. Nałog jatšowneje wódy bazěrujo na wěrje na cysćecem a strowosć spěchujucem statkowanju wódy. W nocy na jatšownicu du źowća pśed schadanim słyńca gójecu mócnu wódu, pśi comž deje na tam a naslědk droze mjelcaś, aby statkownosć zachowali.
jatšowny wogeń
Daloko rozšyrjony a wjelgin woblubowany nałog k jatšownemu casoju jo jatšowny wogeń.
Toś ten nałog źo na we wjele ludach rozšyrjonu wěru do cysćoneje mócy wognja slědk. Tuchylu jogo hyšći we wěcej ako 100 nimsko-serbskich jsach Dolneje Łužyce woplěwaju.
W dnjach do jatš zběra wejsna młoźina drjewo a wšake palite njepócynki, z cogož natwariju jatšownu sobotu pó móžnosći wjelike a wusoke drjewowe kopjenje.
Źož se blisko jsy póbitujo górk, se wužywa, pśeto tak daloko ako se swětło wognja swěśi, ma kraj płodny byś. Wogeń połnocy zapaluju.
Wótergi na městnje wopytaju kjarle ze susedneje jsy pópadnjenje, k směchoju pótrjefjonych, docasnje zapaliś, tak až dej se jatšowne wognišćo wobstražowaś. Gaž wogeń jo se pśisamem južo zgasnuł, źo tšašnycko. Kjarle wise źurja a wrota a je schowaju, zakšyju wumjety kamuški a gónje hyšći dalšne rapaki.
jatšowna wóda
Wócywidnje tejerownosći w pśedkśesćijańskem casu kórjenje nawězujo na wěru cystosć a strowosć spěchujuceje wódy, ako jo wón w młogich nabóžninach namakaś. Z jatšowneju wódu su se myś musali, jo pak teke zbóžo a młogi raz luźi, kótarychž sy zmakał. Něga su w nocy na jatšownicu źowća pśed schadanim słyńca gójecu mócnu jatšownu wódu brali. Pó droze k žrědłoju abo k grobli ako teke pó slědkdroze jo se musało zachowaś. Pócerali su jatšownu wódu tam, źož jo běžała z pódzajtšnego směra, pótakem wót schadanja słyńca. Gólarje su wopytali pótom źowća pó domojdroze se wulěkaś abo k powědanju pógnuwaś. Jo-lic se kazń mjelcanja pśełamała, jo jatšowna wóda swóju strowosć a rědnosć spěchujucu statkownosć zgubiła. Źowća su pśiwjadli „plapatu wódu“ a su wusměšowali. Jaden až do 50tych lět hyšći žywy nałog jo było w Dolnej Łužycy jatšowne spiwanje źowćow śichy pětk abo w jatšownej nocy.